برگ بی‌برگی – علی منهاج

بو نگه دار و بپرهیز از زُکام تن بپوش از باد و بود سرد عام تا نینداید مشامت را ز اثر ای هواشان از زمستان…

پس غذای عاشقان آمد سماع که درو باشد خیال اجتماع (مثنوی/دفتر چهارم) شنیدن کلمات و آوازهایی از جانب معشوق یا تجلیات صدای معشوق در قالب…

ترس مویی نیست اندر پیش عشق جمله قربان اند اندر کیش عشق (مثنوی/دفتر پنجم) عشق و ترس ضد هم هستند. آنجا که عشق هست ترسی…

تو همان کُن که کُند خورشید شرق با نفاق و حیله و دزدی و زرق (مثنوی، دفتر دوم) بعضی انسان‌ها همچون خورشید هستند که بر…

چشم خاکی را به خاک افتد نظر بادبین چشمی بود نوعی دگر (مثنوی/دفتر دوم) آنان که چشم ظاهر بین دارند در این دنیا تنها آنچه…

چون تو عاشق نیستی ای نرگدا همچو کوهی بی‌خبر داری صَدا (مثنوی، دفتر ششم) علت اصلی اینکه بسیاری از عشق‌ها به شکست می‌انجامد این است…

چون نگه کردم سر من بود پُر از عشق او من برون از هر دو عالم منظری را یافتم (مولانا، دیوان شمس) یکی از جلوه‌های…

حسرتِ آن مُردگان از مرگ نیست زآن‌ست کاندر نقش‌ها کردیم ایست (مثنوی، دفتر ششم) اگر بر این باور باشیم که پس از مرگ، از مرگ…

خشکیِ لب هست پیغامی ز آب که: به مات آرد یقین این اضطراب (مثنوی، دفتر سوم) کسی که در جستجوی مطلوبی است و آن را…

در تردّد هر که او آشفته است حق به گوش او معمّا گفته است (مثنوی، دفتر اول) تردید و دودلی همیشه نشانه پریشانی و آشفتگی…

دل آینهٔ صورتِ غیب است؛ ولیکن شرط است که بر آینه زنگار نباشد (سعدی، غزلیات) دل جایگاهی است که در آنجا امورِ فراحسی ادراک می‌شود….

راه گم کرد او از آن صبح دروغ چون مگس افتاد اندر دیگ دوغ (مثنوی، دفتر پنجم) گاهی حقیقت در چشم ما وارونه جلوه می‌کند….

زآنکه گرگ ارچه که بس اِستمگری‌ست لیکَش آن فرهنگ و کید و مکر نیست (مثنوی، دفتر ششم) درنده‌خویی حیوانات وحشی از ذات و طبیعت آنهاست…

سخت‌تر شد بندِ من از پندِ تو عشق را نشناخت دانشمندِ تو (مثنوی، دفتر سوم) عاشق پند‌پذیر نیست. هرچه بیشتر عاشق را نصیحت کنیم و…

شور است چو دریا به مَثَل صورتِ تنزیل تأویل چو لؤلؤست سوی مردمِ دانا (ناصر خسرو) ممکن است برخی نتوانند با آیات قرآن ارتباط برقرار…

عاشقانی که با خبر میرند پیشِ معشوق چون شِکر میرند (دیوان شمس) عاشقان زندگی، مرگ و برانگیخته شدن متفاوتی دارند. به واسطه ی عشق است…

عقل دفترها کند یک سر سیاه عقلِ عقل آفاق دارد پُر ز ماه (مثنوی/دفتر سوم) با استفاده از عقل می توان دفترها سیاه کرد، سطرها…

فعلِ تو وافی‌ست زو کُن مُلتَحَد که در آید با تو در قعرِ لَحَد (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۰۵۰) مولانا عقیده دارد افعالی که از…

کز سفرها ماه کیخسرو شود بی سفرها ماه کی خسرو شود؟ (مثنوی، دفتر سوم) معمولا هر انسانی زاویه دید خاصی دارد که به آن خو…

گر آنچه بر سر من می‌رود ز دست فراق علی التّمام فرو خوانم، الحدیثُ یَطول (سعدی، غزلیات) شاید از دو چیز بدون شک نمی‌توان هیچ…

گر ندانی یار را از دَه‌دِلِه از مشامِ فاسد خود کُن گِله (مثنوی، دفتر ششم) مولانا معتقد است اگر آدمی نتواند دوست را از دشمن…

گفت بیزاریم جمله زین حیات کو بود با خلق حی و با حقّ مَوات چون بماند از خَلق گردد او یتیم اُنس حق را قلب…

گوهرِ پاک بباید که شود قابلِ فیض ورنه هر سنگ و گِلی لؤلؤ و مرجان نشود (حافظ) دلِ تاریک و تنگ، روحِ منقبض و پر…

مدعی خواست که آید به تماشاگه راز دست غیب آمد و بر سینه نامحرم زد (حافظ) عقل نمی‌تواند به‌تنهایی و فقط با تکیه بر خود…

معنی طلب از ظاهرِ تنزیل چو مردم خرسند مشو همچو خر از قول به آوا (ناصر خسرو) به ظاهر قرآن و معنای سطحی و تحت…

من نمی گویم مرا هدیه دهید بلک گفتم لایق هدیه شوید (مثنوی/دفتر چهارم) خداوند غنی مطلق است، به ما نیاز ندارد؛ اما ما به او…

میوه ها در فکر دل اوّل بود در عمل ظاهر به آخر می شود (مثنوی/دفتر دوم) صورت یا آنچه ما در دیگران می بینیم اعمالِ…

نونِ ابرو، صادِ چشم و جیمِ گوش برنوشتی، فتنهٔ صد عقل و هوش (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۳۱۱) توجه به جسم و مشاهدهٔ زیبایی‌ها و…

هر کسی اندازهٔ روشن دلی غیب را بیند به قدرِ صیقلی هر که صیقل بیش کرد او بیش دید بیشتر آمد بر او صورت پدید…

هزل‌ها گویند در افسانه‌ها گنج می‌جو در همهٔ ویرانه‌ها (مثنوی، دفتر سوم) قصّه‌ها ظاهری دارند و باطنی نیز در آن‌ها پنهان است. ظاهرِ قصّه‌ها ممکن…

وا نُما سِرّی ز اسرارت به ما تا ببرّیم از میان زنّارها (مثنوی/دفتر دوم) ما معمولا از نشانه هایی که در اطراف ما وجود دارند…

یک گروه از عشق و قومی بی‌مراد همچنانکه در ره طاعت عباد (مثنوی، دفتر چهارم) عبادت بندگان بر دو نوع است. عده‌ای خداوند را از…

از بهاران کی شود سرسبز سنگ خاک شو تا گُل نمایی رنگ رنگ (مثنوی/دفتر اول) تواضع کلید اثرگذاری در عالم است. شخصیت متواضع است که…

اگر بَد کُنی چشمِ نیکی مدار که هرگز نیارد گَز انگور بار (سعدی، بوستان) پاسخ بدی‌ها و نیکی‌های ما اگر نَه تماماً در این دنیا،…

آنچه نپسندی به خود ای شیخ دین چون پسندی بر برادر؟ ای امین (مثنوی، دفتر ششم) قانون “آنچه بر خود نمی‌پسندی، بر دیگران نیز نپسند”…

اولاً وقت سَحَر زن این سحور نیمشب نبود گَه این شرّ و شور دیگر آنکه فهم کُن ای بوالهوس که در این خانه درون خود…

ای دریغا رهزنان بنشسته اند صد گره زیر زبانم بسته اند پای بسته چون رَوَد خوش راهوار بس گران بندی ست این معذور دار (مثنوی/دفتر…

این حکایت گفته شد زیر و زبر همچو فکر عاشقان بی پا و سَر (مثنوی/دفتر اول) مولانا تمثیل ها و حکایاتی را در ضمن اشعارش…

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار که خورَد باده‌ات و سنگ به جام اندازد (حافظ) گاه با کسانی برخورد کرده‌ایم که گویی ناسپاسی در ذات…

بعد از آن هر جا روی مشرق شود شرق ها بر مغربت عاشق شود (مثنوی/دفتر دوم) اعجاز عشق زنده است، جاری است و برای آن…

بی طمع نشنیده ام از خاص و عام من سلامی ای برادر والسّلام (مثنوی/دفتر سوم) در هر سلام و احوالپرسی، تعریف و تمجید، هدیه دادن…

پس غنیمت دار آن توفیق را چون بیابی صحبتِ صدّیق را (مثنوی، دفتر چهارم) در دنیایی که بسیاری از مردم از صدق و راستی دور…

ترسم کزین چمن نبری آستین گُل کز گلشنش تحمّلِ خاری نمی‌کنی (سنایی غزنوی) هیچ مطلوبی به آسانی، رایگان و بی‌رنج به دست نمی‌آید. اگر خواسته‌ای…

تو یکی تو نیستی ای خوش‌رفیق بلکه گردونی و دریای عمیق (مثنوی، دفتر سوم) انسانی که در ظاهر یک است به تعبیرِ مولانا در باطن…

چگونه سر ز خجالت برآورم بر دوست که خدمتی بِسِزا برنیامد از دستم (حافظ) کسی که در این دنیا همواره تنها به فکر خود بوده…

چون بخسبم زیر سایهٔ نخل او من شوم شیرین تر از خرما بلی (دیوان شمس) شرق شناس و مولوی پژوه نامدار آلمانی، آن ماری شیمل،…

چونک درد دُنبَلَش آغاز شد در نصیحت هر دو گوشش باز شد (مثنوی/دفتر پنجم) اغلب نصیحت کردن تاثیری ندارد. به ندرت می توان افرادی را…

حق ستونِ این جهان را ترس ساخت هر یکی از ترس، جان در کار باخت (مثنوی، دفتر ششم) از ستون‌های این دنیا ترس است. خداوند…

خفته را گر فکر گردد هم چو موی او از آن دقت نیابد راه کوی فکر خفته گر دو تا و گر سه تا ست…

در تن خود بنگر، این اجزای تن از کجاها گِرد آمد در بدن (مثنوی، دفتر ششم) از منابع قابل دسترس برای مطالعه، تامل، رسیدن به…

دزد چون مال کسان را می بَرَد قبض و دلتنگی دلش را می خلد (مثنوی/دفتر سوم) هر کار غیراخلاقی در ضمیر ناخودآگاه احساس ناخوشنودی و…

راویان این را به ظاهر برده‌اند هم بر آن صورت قناعت کرده‌اند (مثنوی، دفتر اول) برای فهم هر موضوعی باید همهٔ جوانب آن را دید….

زبان اگر چه دلیر است و مدعا شیرین سخن ز عشق چه گویم جز این که نتوان گفت (اقبال لاهوری، زبور عجم) گرچه زبان قدرتمند…

سرِّ خون و نطفه، حسنِ آدمی است سابقِ هر بیشی‌ای، آخِر کمی است (مثنوی، دفتر دوم) انسان وقتی به دنیا می‌آید سراپا نقص است. ناتوانی…

شِکوه کم کُن از سپهرِ لاجَوَرد جز به گِردِ آفتابِ خود مَگَرد (اقبال لاهوری) متأسفانه برخی از ما آدمیان گویی کاری جز شکایت کردن و…

عذر آوردند و گفتند ای امیر کرد ما را دست تقدیرش اسیر (مثنوی/دفتر سوم) تا تقدیر خداوند نباشد هیچ تدبیری کارگشا نیست؛ اما این سخن…

عقل را قربان کن اندر عشق دوست عقل ها باری از آن سوی است کوست عقل ها آن سو فرستاده عقول مانده این سو که…

فلک به مردمِ نادان دهد زمامِ مراد تو اهلِ فضلی و دانش همین گناهت بس (حافظ) گویی همواره در جامعهٔ بشری این‌گونه است که مردمِ…

کس چه می‌داند ز من جز اندکی؟ از هزاران جُرم و بد فعلم یکی (مثنوی، دفتر پنجم) اینکه هر یک از ما آدمیان در طول…

گر ببینی میل خود سوی سما پرّ دولت بر گشا همچون هما (مثنوی/دفتر سوم) در فطرت همه آدمیان کشش و میل فطری به سوی خداوند وجود…

گر هزاران دام باشد در قَدم چون تو با مایی نباشد هیچ غم (مثنوی/دفتر اول) این دنیا پر است از دام هایی فریبنده که به…

گفت پیغمبر به آوازِ بلند با توکّل زانوی اُشتُر ببند (مثنوی، دفتر اوّل) در هر کاری ابتدا باید به خداوند توکّل کرد. اما توکّل به…

گویند بکوش تا بیابی می کوشم و بخت یاورم نیست قِسمی که مرا نیافریدند گر جهد کنم میسّرم نیست (سعدی/ترجیع بند ها) برای رسیدن به…

مر ترا دشنام و سیلیِ شهان بهتر آید از ثنای گمرهان (مثنوی، دفتر دوم) از آفات بزرگی که روح و روان آدمی را نابود می‌کند…

معنی‌اش پنهان و او در پیشِ خَلق خَلق کی بینند غیر ریش و دلق (مثنوی، دفتر چهارم) از رایج‌ترین و البته سمّ‌‌ترین و خطرناک‌ترین ابزارهای…

من نظر بازگرفتن نتوانم همه عمر از من ای خسرو خوبان تو نظر بازمگیر (سعدی) به تعبیر سعدی از معشوق نمی‌توان نظر بازگرفت. معشوق چنان…

ناامیدی همچو گور اِفشارَدَت گرچه اَلوَندی ز پا می‌آردت (اقبال لاهوری، رموزِ بی‌خودی) شاید بتوان گفت مادرِ بسیاری از تاریکی‌ها، ماندن‌ها و گندیدن‌ها، ناامیدی است….

نیست در عشق حظِّ خود موجود عاشقان را چه کار با مقصود عشق و مقصود کافری باشد عاشق از کام خود بَری باشد (سنایی غزنوی،…

هر کس به تعلّقی گرفتار صاحب٘ نظران به عشق منظور (سعدی) دشمنِ آزادگی و رهاییِ روح، تعلّق است. تعلّق هر چه که باشد در آدمی…

هرکه دایم حلقه بر سندان زَنَد ناگهش روزی بباشد فتحِ باب (سعدی، غزلیات) گاه آنچه از خداوند می‌خواهیم با یک بار، دو بار و حتی…

هین مَدو اندر پیِ نفسِ چو زاغ کو به گورستان بَرَد، نه سویِ باغ گر رَوی، رُو در پیِ عنقایِ دل سویِ قاف و مسجدِ…

‍ پس بد مطلق نباشد در جهان بد به نسبت باشد، این را هم بدان (مثنوی، دفتر چهارم) بد و خوب هر دو نسبی هستند….

از تجلّی کارهای خوب و زشت می شود آن دوزخ این گردد بهشت (اقبال لاهوری) نتیجهٔ کارهای خوب و بد، هم در درون و هم…

اگرچه دوست به چیزی نمی‌خرد ما را به عالمی نفروشیم مویی از سر دوست (حافظ) عشق یعنی هر گونه توقّع از معشوق را زیر پا…

اندکی صرفه بکُن از خواب و خَور ارمغان بهرِ ملاقاتش بِبَر (مثنوی، دفتر دوم) بسیاری از کارهای ما که با نیّتِ خیر انجام می‌شوند در…

اوّلش عِلم است، آن گاهی عمل تا دهد بَر، بعدِ مُهلت یا اَجَل (مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۰۵۵) کسبِ دانش اوّلین قدم در مسیرِ انسانیّت…

ای ز خود پوشیده خود را بازیاب در مسلمانی حرام است این حجاب (اقبال لاهوری) اصل دین خودشناسی است زیرا ما از خود پوشیده‌ایم و…

این سبب ها بر نظرها پرده هاست که نه هر دیدار صُنعش را سزاست (مثنوی/دفتر پنجم) جهان مادی جهان علل یا به تعبیر مولانا جهان…

باز اگر باشد سپید و بی‌نظیر چونکه صیدش موش باشد شد حقیر (مثنوی، دفتر ششم) باز نمادی برای مرتبهٔ آدمی در عالم است. این مقام…

بعد از این گر شرح گویم، ابلهی است زآنکه شرحِ این، وَرایِ آگهی است (مثنوی، دفتر دوم) مولانا توجه ما را به نکته‌ای مهم جلب…

بی‌تردّد می‌رود در راه راست ره نمی‌دانی، بجو گامش کجاست (مثنوی، دفتر سوم) انسان در هر راهی که می‌خواهد بپیماید نیاز به راهنما دارد. راهنما…

پس کلوخ خشک در جو کی بُوَد؟ ماهیی با آب عاصی کی شود؟ (مثنوی، دفتر پنجم) هم‌نشینی با پارسایان و بندگان خاص خداوند که چون…

ترک خواهش کن و با راحت و آرام بخسب خاطر آسوده ازین گردش ایام بخسب (خاقانی) از موانع بزرگ آرامش روحی و روانی ما آدمیان،…

جان فشان ای آفتابِ معنوی مر جهانِ کهنه را بنما نُوی در وجود آدمی جان و روان می رسد از غیب چون آبِ روان (مثنوی/دفتر…

چند بازی عشق با نقش سبو بگذر از نقش سبو رو آب جو صورتش دیدی ز معنی غافلی از صدف دُرّی گُزین گر عاقلی این…

چون حقیقت پیش او فرْج و گلوست کم بیان کن پیش او اسرار دوست (مثنوی/دفتر پنجم) غریزه امری جبری است که پروردگار در وجود آدمی…

چونک بحر عشق یزدان جوش زد بر دل او زد تو را بر گوش زد (مثنوی/دفتر پنجم) دریای عشق به پروردگار دریایی همیشه خروشان است….

حق بگفته صبر کن بر جورِشان پندشان ده، بس نمانْد از دورشان (مثنوی، دفتر اول) شکیبا بودن، پند و اندرز دادن در برابر هر خطا…

خفتن عاشق یکی است بر سرِ دیبا و خار چون نتواند کشید دست در آغوش یار (سعدی) هر نعمتی در عالم تنها در محضر معشوق…

در حدیث٭ آمد که تسبیح از ریا همچو سبزهٔ گولخن دان ای کیا (مثنوی/دفتر دوم) تسبیح و ستایش خداوند اگر دلی باشد رنگی از ریا…

دل ز پایهٔ حوضِ تن گِلناک شد تن ز آبِ حوضِ دل‌ها پاک شد (مثنوی، دفتر دوم) توجّهِ صرف به تن و اهتمامِ تام و…

راضیم من شاکرم من ای حریف این طرف رسوا و پیش حق شریف (مثنوی، دفتر سوم) محبوب بودن به‌طور کلی امر نیکویی است. اینکه فرد…

زَلَّتِ او بِه ز طاعت نزدِ حق پیشِ کفرش جمله ایمان‌ها خَلَق (مثنوی، دفتر اوّل) اهلِ ظاهر گرچه طاعت‌ها می‌کنند و فرمان‌های حضرتِ حق را…

سرمه کُن تو خاکِ هر بُگزیده را هم بسوزد هم بسازد دیده را (مثنوی، دفتر چهارم) در محضرِ بزرگان نشستن و از فیضِ وجود، علم…

صبر آرد آرزو را نه شتاب صبر کن والله اعلم بالصواب (مثنوی/دفتر اول) آرزو داشتن و رویایی شخصی برای خود ترسیم کردن، به زندگی آدمی…

عاقل متفکّر بُوَد و مصلحت اندیش در مذهبِ عشق آی و ازین جمله برَستی (سعدی) از خطراتِ تکیّه بر عقلِ جزوی، مصلحت اندیشی و به…

عقل سایهٔ حق بوَد، حق آفتاب سایه را با آفتاب او چه تاب (مثنوی، دفتر چهارم) می‌گویند عقل بزرگترین سرمایهٔ آدمی است. از جهتی این…

فکرت از ماضی و مُستَقبَل بُوَد چون از این دو رَست مشکل حل شود (مثنوی، دفتر دوم) ما انسان‌ها هنگام تفکّر یا به گذشته می‌اندیشیم…

کس چون تو نشان ندهد در کلِّ جهان لکن چون این دل هرجایی هر جای بسی باشد (خاقانی) خداوند در عین اینکه هیچ جا نیست…

گر بخسبد عاشقی جز در کفن عاشقش خوانم ولی بر خویشتن (عطار نیشابوری، منطق‌الطیر) عاشق واقعی همواره در شور و شوق رسیدن به معشوق است….